“Wat is het oudste nog ingeschreven Beneluxmerk?” Deze vraag kreeg ik laatst tijdens een gastcollege voor een groep rechtenstudenten. Je zou denken dat het antwoord makkelijk te vinden is: je kijkt in het BOIP Merkenregister, sorteert op datum en klaar. Maar nee. Ik moest flink graven in de geschiedenis van het Beneluxmerk. Ik ben Pieter Veeze, Principal Legal Officer bij BOIP, en in dit artikel lees je wat mijn zoektocht heeft opgeleverd.
We gaan eerst terug naar 1971
Het Beneluxmerk bestaat sinds 1971. En dat merk doet precies wat het zegt: het biedt bescherming in België, Nederland en Luxemburg. Dan lijkt het logisch dat het oudste merk nooit ouder kan zijn dan 55 jaar. Maar zo eenvoudig ligt het niet. Toen het Beneluxmerk werd ingevoerd, bestonden er namelijk al veel oudere merken in de Benelux-landen. Merkhouders die hun rechten wilden behouden, moesten binnen een jaar een aanvraag voor een Beneluxmerk indienen. En, heel belangrijk, daarbij konden zij in het register laten vermelden welke rechten zij al hadden én vanaf welke datum.
Een hausse aan aanvragen zonder controle
Dat leidde in het eerste jaar van het Benelux-Merkenbureau, zoals BOIP eerst heette, tot een enorme hausse: bijna 34.000 aanvragen. Dat waren er ongeveer 20 keer zoveel als gemiddeld in de jaren daarna. Van de merken die in 1971 werden aangevraagd, zijn er vandaag de dag nog ongeveer 6.500 geldig.
Die enorme hoeveelheid aanvragen is bijzonder. Maar belangrijker voor mijn zoektocht: het Bureau controleerde de opgegeven gegevens toen niet. Niet de datum van een eerdere merkinschrijving en ook niet de datum waarop een merk voor het eerst was gebruikt. Dat wordt later nog belangrijk.
Eerst een noodzakelijk zijpaadje naar de vervaldata.
Een slimme oplossing voor vervaldata
Merkinschrijvingen zijn 10 jaar geldig en kunnen daarna steeds met 10 jaar worden vernieuwd. De vervaldatum ligt dus normaal gesproken 10 jaar na de inschrijving. Als de geldigheidsduur van alle merkinschrijvingen uit 1971 precies 10 jaar later zou verstrijken, zou het Bureau in 1981 opnieuw een enorme berg werk krijgen. En daarna weer in 1991, 2001, enzovoort. Daar kwam een slimme oplossing voor.
Er kwam een overgangsregel voor deze aanvragen waarmee oude merkrechten werden voortgezet. Die regel voor zogenoemde handhavingsdepots hield in dat de inschrijving: “verstrijkt in de maand en op de dag van het Beneluxdepot, in het jaar waarvan het jaartal hetzelfde cijfer der eenheden bevat als dat van het jaar, waarin het verkregen recht, waarop beroep wordt gedaan, is ontstaan”.
Zo werkten de vervaldata
In gewonemensentaal betekent deze regel: de dag en maand van de vervaldatum bleven gelijk aan die van de nieuwe Beneluxinschrijving. Voor het jaar keek men naar het laatste cijfer van het jaar waarin het oudere merkrecht was ontstaan. Een voorbeeld maakt het iets begrijpelijker. Werd een Beneluxmerk aangevraagd op 1 april 1971 en beriep de merkhouder zich daarbij op een nationaal merk uit 1934? Dan liep de eerste geldigheidsduur tot 1 april 1974. De merkhouder moest dus al na 3 jaar vernieuwen. Daar stond tegenover dat alle handhavingsdepots in 1971 gratis waren.
In 1987 kwam daar nog een tweede groep merken bij: dienstmerken waarbij ook ouder gebruik in het Merkenregister kon worden vermeld. Daardoor werd mijn zoektocht nóg iets ingewikkelder.
Waarom oude vervalregels nog steeds relevant zijn
Voor liefhebbers van merkenrecht is dit natuurlijk aardige historische kennis. Maar die oude regels kunnen ook vandaag nog praktische gevolgen hebben. Wie bijvoorbeeld een oude merkenportefeuille overneemt en de merken in een termijnbewakingssysteem zet, kan afwijkende vervaldata tegenkomen. Die zijn soms anders berekend dan je op basis van de aanvraagdatum zou verwachten. Ook kunnen in het register rechten staan die al lang vóór de datum van het Beneluxdepot zijn ontstaan.
Terug naar het Merkenregister
Al deze historische kennis en zijpaden had ik nodig om gericht te kunnen zoeken in het Merkenregister. De oudste depotdatum die ik aantrof, is 4 januari 1971 – waarschijnlijk de eerste werkdag na de kerstvakantie. Er bestaan nog 75 geldige inschrijvingen met die datum. Het laagste depotnummer daarvan is nummer 3: het merk TARZAN.
Dat klinkt veelbelovend. Maar in het pre-computertijdperk begon men kennelijk simpelweg bij nummer 1 met het nummeren van dossiers. Of nummer 3 ook daadwerkelijk als derde binnenkwam, weten we niet. E-filing bestond uiteraard nog niet. De aanvragen kwamen op papier binnen, mogelijk zelfs allemaal in dezelfde postzak. En dus moest ik verder zoeken.
Speuren naar de datum van oudere rechten
Om te bepalen welk merk werkelijk het oudste is, is vooral de datum van de oudere rechten van belang die in 1971 (warenmerken) of 1987 (dienstmerken) in het Merkenregister zijn vermeld. En daar begon het echte speurwerk.
De oude dossiers kwamen allemaal op papier binnen. Bij de digitalisering van het Merkenregister zijn de gegevens over oudere rechten één op één overgenomen, zonder dat ze op datum zijn geordend. Bovendien weten we inmiddels dat de opgegeven data destijds niet door het Bureau werden gecontroleerd. Een simpele zoekopdracht ‘oudste eerst’ zit er dus niet in.
Het oudste jaartal: 1575
Toch heb ik een aantal zeer oude merken gevonden. Het oudste jaartal dat ik in het register heb kunnen vinden, is 1575. Dat staat vermeld bij de merken BOLS en LUCAS BOLS. Ook heel oud is BOOTZ, met een vermelding uit 1650. Biermerken zijn ook vaak blijvertjes: LAMOT vermeldt 1801, MOUSEL Luxembourg 1825 en BRAND 1871.
Maar ook buiten de drankensector zijn respectabele leeftijden te vinden. Bij het logo van Vve Tierenteyn-Verlent, onder meer voor mosterd, staat gebruik sinds 1790 vermeld. Bij KODAK is dat 1890.
En dan is er nog het HAARLEMS DAGBLAD - OPRECHTE HAARLEMSE COURANT, waarbij gebruik sinds 1756 staat vermeld. Dat vervult mij als inwoner van deze prachtige stad uiteraard met enige trots.
Maar nu terug naar de vraag waarmee het allemaal begon.
Is BOLS het oudste nog ingeschreven Beneluxmerk?
BOLS is in elk geval het oudste merk dat ik in het Merkenregister heb kunnen vinden. Of er ergens tussen al die oude gegevens nóg een ouder merk verstopt zit, durf ik niet met 100% zekerheid te zeggen.
Ik weet het: dit is misschien na zo’n lange zoektocht een verrassend onbevredigend antwoord op een ogenschijnlijk eenvoudige vraag. Maar na een duik in ruim vijftig jaar Beneluxmerkenrecht is dit waarschijnlijk toch het meest juridisch verantwoorde antwoord dat ik kan geven.
Historische merkenranglijst met registratienummers
1. BOLS – 1575 – nr. 706073
2. LUCAS BOLS – 1575 – nr. 706076
3. BOOTZ – 1650 – nr. 586998
4. HAARLEMS DAGBLAD – 1756 – nr. 514674
5. Vve Tierenteyn-Verlent – 1790 – nr. 26518